Değişen dünya yeni kavramları da beraberinde getirirken son yılların en önemli tanımlaması olarak “tekno-feodalizm” ön plana çıkıyor.
Modern dijital ekonominin giderek Orta Çağ’daki feodal düzene benzemeye başladığını anlatan bu kavrama göre, eski düzendeki “toprak” yerine veri ve dijital platformlar, “feodal lordlar” yerine büyük teknoloji şirketleri (Google, Amazon, Meta, Apple vb.) dönemin öne çıkan unsurları oluyor.
Ekonomist Yanis Varoufakis’in dünya gündemine taşıdığı “tekno-feodalizm” düzeninde kullanıcılar sosyal medya platformlarına bağımlı hâle geldikleri için “dijital serfler” (köle) gibi davranmak zorunda kalırken, hizmetleri kullanabilmek için verilerini vermek ve ücretsiz emek (içerik üretimi, veri üretimi) sunmak durumunda kalıyorlar.
Klasik kapitalizmin “rekabetçi piyasa” mantığından da ayrılan bu yeni anlayış, birkaç teknoloji şirketinin tüm veriyi elinde bulundurması, reklamdan haber akışına alışverişten eğlenceye kadar tüm sektörleri yönetmesi dolayısıyla eleştirilerin odağında yer alıyor.
Teknoloji şirketlerinin yükselişi özellikle son 10 yılda hız kazanırken, Companies Market Cap sitesinde yer alan verilere göre, dünyanın en büyük 5 şirketi teknoloji sektöründe etkinlik gösteriyor.
Listede ilk sırada 4,58 trilyon dolarla dünyanın önde gelen çip üreticisi Nvidia yer alırken onu 4 trilyon dolar ile iPhone’un sahibi Apple takip ediyor. Aynı zamanda IOS işletim sisteminin de sahibi olan Apple en büyük gelirlerinden birini App Store’dan elde ediyor. Şirket, kullananların indirdikleri uygulama ve aboneliklerden ciddi miktarda gelir sağlıyor.
Listede 3,78 trilyon dolarla 3. sırada bulunan Microsoft sahip olduğu Windows işletim sistemi ve Linkedn sosyal medya uygulaması ile kullananların platformda geçirdiği zamandan ve indirilen uygulamalardan ciddi kâr elde ediyor.
Sıralamada 4. basamakta 3,5 trilyon dolarla dünyanın en yaygın arama motoru Google yer alırken şirket, sahip olduğu devasa veriyi işleme kabiliyetiyle dünyanın en büyük yapay zeka şirketleri sıralamasında da üst seviyelerde.
Listede 5. sırada ise Amazon yer alıyor. Şirket devletlerden özel sektöre kadar pek çok kuruma bulut hizmeti verirken e-ticaret platformlarından da satılan her üründen kâr elde ediyor.