Kağıt üzerinde her şey mükemmel görünüyordu. Türkiye, Gümrük Birliği avantajıyla Avrupa’ya açılan bir kapı olacak, Çinli üreticiler ise hem AB’nin gümrük tarifelerinden kaçacak hem de Türkiye iç pazarındaki vergi avantajlarından yararlanacaktı. Ancak sahadaki gerçeklik, özellikle Guangzhou Automobile Group’un (GAC) son hamlesiyle farklı bir yöne evrildi.
Fabrika kurma sözü veren Çinli otomotiv devleri BYD, Chery ve GAC Motor’dan aylardır somut bir adım gelmezken, şirketlerin rotayı giderek Avrupa Birliği (AB) topraklarına çevirdiği görülüyor. Uzmanlar, AB’nin Çinli araçlara karşı sertleşen tutumunun ve Gümrük Birliği konusundaki endişelerin bu gecikmelerde belirleyici olduğunu belirtiyor.
AB, Çin menşeli elektrikli araçlara %17,4 ile %37,6 arasında ek gümrük vergisi uygularken, bu araçların Türkiye üzerinden AB’ye girmesine de sıcak bakmıyor. Renault Türkiye eski CEO’su Hakan Doğu’ya göre Brüksel, Türkiye’nin Çinli markalar için “arka kapı” olmasına kesinlikle karşı ve gerekirse Gümrük Birliği’ni askıya almayı bile gündeme getirebilir. Bu tablo, Çinli firmaların Türkiye’de üretime başlamasını riskli hale getiriyor.
1 milyar dolarlık Manisa fabrikasında yazdan beri hiçbir ilerleme olmaması dikkat çekiyor. Bölgeden gelen bilgilere göre sahada “bir çivi bile çakılmadı.” BYD ise projeden vazgeçilmediğini, inşaatın 2024 yazında başlayacağını ve 2026’da üretime geçileceğini söylüyor. Buna rağmen Macaristan’da açıklanan yeni montaj tesisi, şirketin ağırlığı Türkiye’den çektiği yorumlarına yol açmıştı.
Chery’nin 1 milyar dolarlık Samsun fabrikası da aylar süren bir bekleyişte. Mart 2025’te duyurulan dev yatırım için ne resmi bir imza atıldı ne de sahada bir hareketlilik başladı. Şirket, Türkiye’de yatırım için “ortak arayışında” olduğunu belirtirken, hükümet projeden vazgeçilmediğini savunuyor. Ancak süreç uzadıkça “yatırım rafa mı kaldırıldı?” sorusu güçleniyor.