Tıbbi ve aromatik bitkiler sınıfında yer alan salep, endemik bir tür olduğu için doğadan toplanması yasak. Bu nedenle Tarım ve Orman Bakanlığı, 2023 yılında “Doğadan Toplama Değil, Tarlada Salep Yetiştiriciliği” projesini hayata geçirdi. Proje kapsamında Kastamonu’da İl Tarım ve Orman Müdürlüğü gözetiminde salep üretim sahaları kuruldu.
Salep orkideleriyle ilgili önemli bilgiler veren Ziraat Mühendisi Ferdi Doğdu, bitkinin geçmişinin Osmanlı dönemine dayandığını söyledi. Doğdu, “Kastamonu, Osmanlı döneminde yılda yaklaşık 150 ton salep gönderilen önemli merkezlerden biriydi. Bu kadar değerli ve geleneksel bir bitkinin günümüzde üretilememesi düşünülemez. Hem doğayı korumak hem de ekonomik değer yaratmak adına üretimi zorunlu hale geldi” dedi.
2023 yılında kurdukları kooperatifle salep üretiminde öncü bir adım attıklarını belirten Ferdi Doğdu, “Kastamonu salep konusunda bilinse de üretim eksikliği nedeniyle geri planda kalmıştı. Hedefimiz, Kastamonu’yu yeniden salep üretiminin merkezi haline getirmek. Aynı zamanda güvenilir tohum sağlayarak bu işi yapmak isteyen üreticilere destek olmak ve nihayetinde katma değerli, paketlenmiş ürünler ortaya çıkarmak istiyoruz” ifadelerini kullandı.
Salep üretiminin zorluğuna dikkat çeken Doğdu, bu bitkinin makineli hasada uygun olmadığını vurguladı. “Salep oldukça hassas bir bitki. Yumrular zarar görürse çürüyebiliyor ve tohumluk özelliğini kaybediyor. Bu yüzden hem dikim hem de hasat elle yapılıyor. Bu da işçiliği artırıyor. Eğitimli işçi bulmak zor ama bu alanda bir gelir kapısı oluşturmak istiyoruz” dedi.
Kooperatif bünyesinde 300 metrekarelik alanda hasada devam ettiklerini söyleyen Ferdi Doğdu, “Bu yıl metrekarede 1 kilograma yakın verim aldık. Bazı alanlarda 1’e 2 çoğaltma verimi yakaladık. Geçen yıl farklı şehirlerden gelen tohumlar iklime uyum sağlayamadı, bu nedenle o tarlalarda bu yıl hasat yapmadık. Tohumların adaptasyon sürecini tamamlamasını bekliyoruz” dedi.
2024 yılı itibarıyla Kastamonu’da salep üretim alanı 12 dekardan 30 dekara çıkarıldı. Toprağa tek tek elle dikilen salep yumruları, yine el emeğiyle büyük özen gösterilerek hasat ediliyor.
Salep bitkisi yılın 9-10 ayını toprak altında geçiriyor. Ağustos sonu veya Eylül başında toprakla buluşan yumrular, Mayıs ortası ile Haziran sonu arasında hasat ediliyor.
Kastamonu genelinde üretim henüz küçük çaplı sürse de hedef büyük. 20-100 metrekarelik deneme parsellerin yanı sıra kooperatifin toplam ekim alanı yaklaşık 3 dönümü geçmiş durumda.
KİLOSU 3 BİN LİRAYI BULUYOR
Piyasada büyük ilgi gören salep, yüksek ekonomik değeriyle dikkat çekiyor. Kilosu 3 bin liraya kadar alıcı bulan bu ürün, hem üreticisine kazandırıyor hem de doğadan bilinçsizce yapılan toplamanın önüne geçiyor. Kastamonu’daki üreticiler ise salebin gelecekte bölge ekonomisine ciddi katkı sağlayacağına inanıyor.