Ahtapotların sergilediği zeka oyunları şans eseri ortaya çıkmıyor. Deneyler gösteriyor ki, bu canlılar çevrelerini dikkatle analiz edebiliyor ve geçmişteki deneyimlerini hafızalarında tutarak yeni karşılaştıkları engelleri aşmak için kullanabiliyorlar. Bir kavanozun içindeki yemeğe ulaşmak için kapağı çevirmesi gerektiğini anlayan bir ahtapot; yön, basınç ve hareket vektörlerini aynı anda değerlendiren üst düzey bir bilişsel süreç sergiliyor.
Ahtapotları asıl benzersiz kılan nokta, sinir sistemlerinin yapısıdır. İnsanların aksine, bir ahtapotun nöronlarının büyük bir kısmı merkezi beyninde değil, kollarına dağılmış durumdadır. Bu, şu anlama geliyor: Her bir kol, merkezi beyinden bağımsız olarak karar verebilir, dokunduğu nesneyi hissedebilir ve ona göre hareket edebilir. Yani ahtapotlarda düşünme ve hareket eylemi tek bir merkezden yönetilmek yerine tüm bedene yayılmış kolektif bir zeka ile gerçekleştirilir.
Bilim insanları ahtapotların bu “dağınık zekasını” inceleyerek robotik ve yapay zeka alanında yeni modeller geliştirmeye çalışıyor. Kendi başına karar verebilen kollar, ahtapotun aynı anda birden fazla karmaşık işlemi kusursuz bir şekilde yapmasını sağlıyor.