Zemheri sözcüğü, Arapça “zamharir” kelimesinden dilimize geçmiştir. Anlamı ise “aşırı soğuk, dondurucu kış” demektir. Klasik edebiyatta ve halk deyişlerinde “zemherinin ayazı” gibi tabirlerle anılan bu süreç, kışın en amansız vaktini temsil eder. Eski takvimlere göre kış mevsimi “Kasım” ve “Hızır” (Yaz) olmak üzere ikiye ayrılır; zemheri ise kışın en yoğun yaşandığı “Erbain” döneminin önemli bir parçasıdır.
Halk takvimine ve meteorolojik verilere dayanan geleneksel takvimimize göre zemheri, 21 Aralık veya 22 Aralık tarihlerinde başlar. Kış gündönümü ile eş zamanlı olarak başlayan bu süreç, yaklaşık 40 gün boyunca etkisini sürdürür.
Başlangıç Tarihi: 22 Aralık
Bitiş Tarihi: 30 Ocak (Ocak sonuna kadar sürer)
Bu 40 günlük periyot, halk arasında “Erbain” (Arapça’da kırk demektir) olarak da bilinir. Zemherinin bitişiyle birlikte, kışın ikinci yarısı olan ve 50 gün süren “Hamsin” dönemi başlar.
Zemheri, diğer kış aylarından farklı olarak kendine has hava olaylarıyla karakterize edilir. Bu dönemde gökyüzü genellikle açık olmasına rağmen, dondurucu bir ayaz hakimdir. İşte zemheriyi tanımlayan başlıca özellikler: