Başaran’a göre, barınma krizinin en önemli nedeni arz yetersizliği. Dışarıdan bakıldığında konut yapılıyor gibi görünse de, Türkiye’deki yoğun genç nüfus ve bu nüfusun belirli şehirlere, özellikle de İstanbul gibi metropollere yığılması, mevcut konut stokunun talebi karşılamasına engel oluyor. Başaran, her yıl milyonlarca gencin sisteme katıldığını ve geçmişten gelen bu büyük genç nüfusun barınma ihtiyacının hala ciddi bir sıkıntı yarattığını vurguluyor. Doğurganlık oranının düştüğü ve nüfusun gelecekte azalacağı yönündeki tespitler doğru olsa da, Sayın Dalga Kıran’ın da ifade ettiği gibi, bu durum mevcut ve yakın gelecekteki sorunu çözmüyor.
Faizler Yüksekken Fiyatlar Neden Çökmüyor?
Mert Başaran, normal şartlarda bu kadar yüksek faizin olduğu, bankaların kredi vermediği bir ortamda konut fiyatlarının %80-90 oranında düşmesi gerektiğini belirtiyor. Ancak Türkiye’de fiyatların hala inanılmaz derecede yüksek kalması, hatta düşmesi gerekirken düşmemesi bir paradoks yaratıyor. Bu durumun en önemli nedeni yine arz sorunu olarak işaret ediliyor.
Yasal Düzenlemeler ve Yargı Süreci Krizi Derinleştiriyor
Krizi daha da derinleştiren faktörlerden biri de son dönemde yapılan yasal düzenlemeler ve yargı süreçleri. Özellikle üst üste iki yıl uygulanan %25 kira artış sınırlaması, ev sahipleri ve kiracıları karşı karşıya getirdi. Başaran, bu durumun yargıda yoğunluğa neden olduğunu belirtiyor. Daha da önemlisi, birçok ev sahibinin kiracıyla uğraşmamak için evini boş tutmayı tercih ettiğini ifade ediyor.
Bir diğer üzücü durum ise, eski kiracıların çok düşük kiralarla oturması ve bu nedenle evlerini boşaltmak istememesi. Başaran, 3.500 TL gibi düşük bir kirayla prime bir lokasyonda oturan kişinin, daha iyi bir eve taşınsa bile eski evini depo olarak kullandığını ya da akrabalarının kalması için ayırdığını söylüyor. Daha da kötüsü, bazı kiracıların evi fahiş fiyata başkasına devrederek eski düşük kira bedeliyle oturmaya devam ettiği vakaların bile yaşandığını belirtiyor. Tüm bu durumlar, piyasaya çıkması gereken konut sayısını ciddi şekilde azaltıyor; örneğin, bir sitede 50 daire çıkması gerekirken sadece 5 dairenin satışa veya kiraya çıktığını, onların da aşırı fahiş fiyatlı olduğunu vurguluyor.
Sosyal Konut Projeleri Yeterli mi?
Çevre Şehircilik Bakanı Murat Kurum tarafından duyurulan sosyal konut projeleri de gündeme geldi. Başaran, bu projelerin iyi niyetli olduğunu ancak krizin büyüklüğüne bakıldığında tek başına yaraya merhem olamayacağını söylüyor. Projelerin tamamlanmasının 2-3 yıl gibi bir süre aldığını ve planlanan adetlerin (100-150 bin gibi) mevcut 700-800 binlik ciddi açığı kapatmakta yetersiz kaldığını belirtiyor.
Lüks Konut Üretimi ve Erişilebilirlik Sorunu
Sektördeki bir diğer önemli sorun ise yapılan inşaatların büyük ölçüde lüks konut üzerine odaklanması. Başaran, İstanbul’da Maslak, Beşiktaş, Etiler gibi semtlerde yüz milyonlarca liralık evler yapıldığını, ancak bunların çok sınırlı bir kesim (yabancı zenginler, Türkiye’nin sayılı iş insanları) tarafından alınabildiğini söylüyor. Sosyoekonomik olarak alt segmentteki, 2-5 milyon TL bandında ev alabilecek insanlar için ise neredeyse hiç konut üretilmediğini vurguluyor. Yüksek faizler nedeniyle kredi erişiminin de zorlaşması, bu kesimin ev sahibi olmasını iyice imkansız hale getiriyor.
Çözüm TOKİ Gibi Olmak ve İstanbul’un Obezitesi
Yorumlar kapalı.